Projecten

De Erfgoed Deal staat voor een Nederland waarin ons verleden tastbaar is en waarmee we ons verbonden voelen. Dit bereiken we door erfgoed als een vaste waarde in ruimtelijke ontwikkelingen te positioneren. Het programmabureau zoekt aansprekende voorbeelden van projecten of initiatieven waarbij de transitieopgaven worden verrijkt door erfgoed. De projecten of initiatieven richten zich op een drietal hoofdthema’s: 

1. Klimaatadaptatie

2. Energietransitie en duurzaamheid

3. Stedelijke groei en krimp 

Naast deze drie hoofdthema’s zijn er twee ondersteunende lijnen:

Kennis en dialoog en Erfgoed als basis voor omgevingsvisies

De projecten die zijn toegewezen in de eerste ronde van de Erfgoed Deal zijn opgenomen in het eerste uitvoeringsprogramma (voorjaar 2020).

Wat kunnen we leren en wat leveren de projecten op?

Klimaatadaptatie
Hoornwerk Grebbedijk
Omschrijving Lessen Resultaat
Het waterschap herstelt en reconstrueert een historisch verdedigingswerk als onderdeel van de dijkversteviging.   ‘Building with heritage’: betrek erfgoed al tijdens de planfase bij de zoektocht naar technische oplossingen. Zet erfgoed in bij een heldere klimaatoplossing. Ontwerpfase 2020-2021, uitvoering 2023-2024, voor de Erfgoed Deal zijn met name planvorming en  ontwerpateliers van belang.

Netwerker Jephta Dullaart van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit het Waterschap Vallei en Veluwe is Lucy Afman de projectleider.

Zitterd Climate Proof
Restauratie van het rijksmonumentale Stadspark en deels terugbrengen van overkluisde Geleenbeek in het centrum zorgen voor extra waterbuffers en verbetering van de leefomgeving. Het laten samengaan van klimaatadaptatieve maatregelen en erfgoed-herstel maken de stad aantrekkelijker en zorgen voor betere waterberging. Najaar 2020 start tweede fase restauratie stadspark. 2021-2022 zichtbaar maken (ontkluizing) van de Keutelbeek en Molentak in het centrum van Sittard.
Netwerker Edwin Raap van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit de gemeente is de projectleider Marielle Roks.
Klimaatbestendige kastelen, buitenplaatsen en landgoederen
Omschrijving Lessen Resultaat
Overheden, maatschappelijke organisaties en eigenaren onderzoeken gezamenlijk oplossingen voor verdroging en wateroverlast in gebieden rijk aan kastelen, buitenplaatsen en landgoederen. Inzicht problematiek en effecten maatregelen klimaatbestendige aanpak n groen en monumentaal erfgoed op gebieds- en lokaal niveau.

Najaar 2020: start project + begin monitoring. Begin 2021: analyse data en start prov. proeftuinen. 2021: begin implementatie provinciale proeftuinen. 2022: Voltooiing en kennisdeling provinciale proeftuinen

Netwerker Jephta Dullaart van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit sKBL is de projectleider Jennemie Stoelhorst.

Watermolenlandschap
Provincie, waterschap en molenstichting werken aan waterbuffering en -berging door herstel en toepassing van het historische  watermolenlandschap i.c.m. een flexibel (hoger) peilbeheer in het stroomgebied van de Brabantse Dommel. Voorbeeld van een methode om typische kenmerken van watermolenlandschappen als basis te gebruiken voor klimaatbestendige  gebiedsontwikkelingen en omgevingsvisies.

Eind 2020: optuigen projectorganisatie. 2021: onderzoek deelprojecten en startbijeenkomst Landschapstriënnale. 2021-2022: uitvoering deelprojecten. 2023: kennisuitwisseling resultaten.

Netwerker Marie-Hélène Houben van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit de provincie is de projectleider Wim Haarmann.

Energietransitie en duurzaamheid

Amsterdam Wetlands
Omschrijving Lessen Resultaat

Terreinbeheerders willen  12.000 ha  veenweidegebied ten noorden van Amsterdam inrichten tot natuurgebied. Vernatting is daarbij belangrijkste middel. Dit gaat bodemdaling tegen en levert een aanzienlijke verbetering op van de natuur- en erfgoedwaarden.

De keuze hoe en welke veenweidegebieden wel en niet te vernatten op basis van aanwezig erfgoed en welke effecten dit heeft op de beleving van natuur- en erfgoedwaarden. Relevant voor alle veenweidegebieden in ons land.

2020-2021: Start realisatie van een aantal plannen in Waterland- Oost.
2020-2022: het opstellen van een landschapskader voor de overige delen van Amsterdam-Wetlands.  

Netwerker Edwin Raap van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit Landschap Noord-Holland is projectleider Saline Verhoeve.  

Forteiland Pampus
Omschrijving Lessen Resultaat
Forteiland Pampus wordt net als in de 19de eeuw volledig zelfvoorzienend, maar dan geheel duurzaam. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de unieke locatie en de kenmerkende architectuur en worden de cultuurhistorische waarden als onderlegger gebruikt. Duurzaamheid en erfgoed kunnen prima samen gaan. Het concept van zelfvoorzienendheid wordt nieuw leven ingeblazen in de 21ste eeuw, waarbij het verleden de inspriratie vormt.

1e Ontwerp dec 2020, definitief ontwerp maart 2021. Vergunningen sept 2021. Start werkzaamheden oktober 2021. Oplevering april 2022

Netwerker Edwin Raap van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit het project is de contactpersoon Tom van Nouhuys

Meester van Heijdengroeve
Bescherming van een aardkundig en archeologisch monument middels een zorgvuldig ontworpen en ingepast zonnepanelendak.  Tegelijk met het dak wordt een ‘onthaalpoort’ aangelegd voor  het Geopark Scheldedelta. Een verdienmodel voor de conservering van erfgoed kan hand in hand gaan met goed ontwerp. De energietransitie leidt ook tot goede ideeën.

Start gesprekken met dorp eind 2020, ontwerp 2021, realisatie 2022.

Netwerker Edwin Raap van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit de provincie is de projectleider Berbel Lippe
Stedelijke groei en krimp
Stadspark Weert
Omschrijving Lessen Resultaat
De gemeente transformeert een bedrijfsterrein in een park, om de leefbaarheid te verhogen, bij te dragen aan klimaatadaptatie en de identiteit van de gemeente te versterken. Bij het ontwerp zijn de structuren van de restanten van een kasteel leidend.

Effecten van vergrijzing afvlakken door de kwaliteit van de leefomgeving  en klimaatbestendigheid te vergroten op basis van erfgoed en identiteit.

Najaar 2020: start archeologische opgravingen; voorjaar 2021 definitief ontwerp van het nieuwe stadspark. Medio 2021 start werkzaamheden aanleg stadspark Weert.

Netwerker Marie-Hélène Houben van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Vanuit de gemeente is Marian Arts de contactpersoon.
Waddenkust K(l)eigoed
Omschrijving Lessen Resultaat
De provincie Fryslân nodigt dorpen in krimpgebieden uit om met plannen te komen voor het opknappen van erfgoed door er erfgoedlogies van te maken.

Hoe de inzet van (poteniele erfgoedparels) toeristische parels in samenwerking met de inwoners van het gebied kan bijdragen aan de krimpopgave van een regio.

Publieksmarkt in 2021, 4 tot 6 gerealiseerde projecten in 2023 (Landschapstriënnale).
Netwerker Marie-Hélène Houben van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal.
Kennis en dialoog
Een Nieuwe Tijd
Omschrijving Lessen Resultaat
11 gemeenten in de Achterhoek werken samen om een gezamenlijke strategie te ontwikkelen voor de omgang met Wederopbouwwijken. De gemeente betrekt bewoners bij de herinrichting van hun omgeving op basis van de verhalen en het erfgoed uit deze periode.  Het koesteren van een type erfgoed (wederopbouw) die bestuurders, eigenaren en bewoners niet vanzelfsprekend waarderen, door bewoners te betrekken bij fysieke en maatschappelijke ingrepen in hun wederopbouwwijk. In 2020 begint men aan een methodiekontwikkeling die in de loop van 2021 gepresenteerd zal worden op een landelijke kennisdag voor gemeenten, corporaties en ruimtelijke kwaliteitorganisaties.  
Netwerker Jephta Dullaart  van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Projectcoördinatoren bij het Gelders Genootschap zijn Joanne te Winkel en Werner Weijkamp.
Wijkaanpak De Pas
De gemeente werkt aan verduurzaming van Bloemkoolwijken,  herinrichting en klimaatbestendig maken van de openbare ruimte en versterking van sociale componenten in de wijk. Inzicht krijgen in de erfgoedwaarden van Bloemkoolwijken en hoe deze kunnen bijdragen aan een toekomstbestendige wijkaanpak, waarbij de identiteit wordt behouden maar de wijk wel kan verduurzamen. Inzet van kwaliteit voor tegengaan van krimp. 2020-2021: onderzoek en methodiekontwikkeling
2022: herinrichting openbare ruimte.
Netwerker Marie-Hélène Houben van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Projectcoördinatoren bij gemeente Winterswijk zijn Joyce Ras en Ellen Klein Gunnewiek.
Erfgoed als basis voor omgevingsvisies
VONDST
Omschrijving Lessen Resultaat

Drie provincies werken samen aan een integrale aanpak van bodem, landschap, erfgoed en maatschappij die het hokjes denken doorbreekt bij het opstellen van ruimtelijke plannen en visies.

Als anticipatie op de Omgevingswet voor alle domeinen gezamenlijk plannen en visies ontwikkelen en zichtbaar maken in plaats van voor elk domein op zich. Erfgoed maakt verbindingen tussen de domeinen en geeft inzicht in alle belangen.

2020: najaar doorontwikkeling van de methodiek in een aantal gebiedsgerichte casussen. 2021: ontwikkeling van leeromgeving en verspreiding van de methodiek. 2021-2022: lesprogramma’s en (online) cursussen.

Netwerker Jephta Dullaart van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal. Per provincie zijn er verschillende contactpersonen. Gelderland: Henk Driessen; Drenthe: Klaas van der Veen; Zuid-Holland: Erik Kuik.

Kusten van het IJsselmeer
Omschrijving Lessen Resultaat

Op plekken waar (bouw)plannen aan de orde zijn bewoners, bestuurders en specialisten bij elkaar te brengen om op een creatieve manier het gesprek te voeren over de ruimtelijke kwaliteit rondom het IJsselmeer.

Participatieproces verrijken met de inzet van erfgoed in een gebied waar actuele ruimtelijke opgaven  spelen.

Startmanifestatie in mei 2021. Doorlooptijd van het project is ongeveer twee jaar.

Marjorie Verhoek van het programmabureau kan worden bevraagd over dit project binnen de Erfgoed Deal.